Bedenk eens bij jezelf: waarom vertrouw ik AI eigenlijk zo snel? En hoe vaak check ik nog echt waar informatie vandaan komt?
Herkenbaar? Lees dan snel verder!
| Uitleg Van systeem 1 naar vaker systeem 2 Informatie onthouden we goed. De een wat beter dan de ander. Maar wat we veel minder goed onthouden is de herkomst van informatie. Daarvoor moeten we het eerst hebben in waarom we welke informatie snel vertrouwen. De meeste discussies in het onderwijs gaan over AI en de betrouwbaarheid daarvan. Alleen AI-output klopt vaak grotendeels wel + ons brein ervaart een prettig gevoel als informatie makkelijk te verwerken is. Dit heet cognitive ease (Kahneman). Kahneman legt uit dat we daarvoor twee systemen kennen.
We leven grotendeels in systeem 1, en schakelen systeem 2 pas in als er iets onze aandacht trekt. AI-output geeft deze trigger zelden. Dit is een onbelichte uitdaging in het gebruik van AI, wat er namelijk over het algemeen betrouwbaar uitziet. De teksten zijn mooi opgemaakt en de spelling + zinsopbouw klopt. Hoe zorgen we ervoor dat wij zelf en leerlingen AI niet zomaar als betrouwbaar bestempelen en wij bewust systeem 2 inzetten. AI-output vragen om meer spellingsfouten te maken gaat namelijk niet helpen. Het zit hem in de details zoals feiten of bronnen die plausibel klinken maar niet kloppen, de nuances die ontbreken en de contexten die zijn weggelaten. En dat is precies wat het zo lastig maakt, ook voor jou en mij, maar zeker voor leerlingen die hun analytisch denken nog aan het opbouwen zijn. Lees hieronder waarom de manier waarop we AI als bron beoordelen serieuzer moeten nemen. |
AI, een wolf in schaapskleren
Als de handleiding mist…
Er bestaat nog een interessant fenomeen wat weinig aandacht krijgt in de discussie over AI en onderwijs. Het is een psychologisch mechanisme genaamd: source monitoring.
Als we informatie tot ons nemen weten we na verloop van tijd niet meer waar onze informatie vandaan komt. Bijvoorbeeld uit een boek, van de opleiding, van een vriend, van Facebook of, zoals velen van ons tegenwoordig zullen herkennen, van AI.
Het lijkt onschuldig deel van het verhaal maar dat is het niet. Dat komt doordat de herkomst van waar we onze informatie vandaan hebben fungeert als een soort handleiding voor ons geheugen. De herkomst van informatie vertelt hoe zwaar je ergens op kunt leunen.
Als iets uit een wetenschappelijk artikel komt, kun je bijvoorbeeld de methodologie bevragen. Als je weet dat iets van een vriend was, weet je dat het een mening is, geen feit. Zonder handleiding blijft alleen een overtuiging over. En een overtuiging zonder handleiding gedraagt zich als absolute kennis. Je gaat aan je kennis niet meer twijfelen omdat er niets meer is dat je herinnert aan het feit dat twijfel ooit op zijn plaats was.
Dit maakt AI als bron tot een wolf in schaapskleren. AI-output is een mengsel van bronnen dat AI zelf niet transparant maakt. Je onthoudt de informatie, raakt de herkomst kwijt, en wat overblijft is een overtuiging die aanvoelt als eigenkennis. Echter, in de werkelijkheid is het een oncontroleerbare samenvatting waar niet meer valt te herleiden hoe zwaar je ergens op kunt leunen.
Source monitoring was altijd al een zwakke plek. We vergaten al lang voor AI waar we dingen hoorden of lazen. Echter maakt AI het structureel moeilijker omdat een boek een auteur heeft en een collega een gezicht. AI heet dit niet. Daarnaast zal AI nooit schrijven ”ik heb ergens gelezen”.
Lees hieronder wat jij morgen kunt doen.
Maak experts van onze beginners (leerlingen)
Wat jij morgen kunt toepassen in jouw klas.
Het grootste verschil tussen experts en beginners is niet alleen kennis en ervaring. Het is de vaardigheid om vragen te stellen zoals: wie zegt dit, op basis waarvan, welk belang dient dit, en wat wordt er niet gezegd?
Als we leerlingen AI laten gebruiken voordat ze deze vaardigheden beheersen, halen we een krachtig instrument in huis terwijl de handleiding om het verantwoord te gebruiken ontbreekt.
Tips voor docenten
- Laat leerlingen de herkomst vastleggen op het moment van gebruik, niet achteraf. Source monitoring verslechtert snel. Wie een bron pas bij het inleveren noteert, weet vaak niet meer waarom die relevant was. Context vastleggen op het moment van lezen is veel effectiever dan reconstructie achteraf.
- Modelleer hardop hoe jij omgaat met onzekerheid. Leerlingen leren niet alleen van wat docenten zeggen, maar van wat ze zien. Als jij hardop zegt “ik weet dit niet zeker, ik ga kijken wie dit beweert en op basis waarvan”, maak je het onzichtbare denkproces van een expert zichtbaar. Dat is cognitief modelleren, en het werkt.
- Stel herkomstvragen in opdrachten en toetsen, niet alleen in gesprekken. Niet “wat is het antwoord?” maar “hoe weet je dit, en hoe betrouwbaar is die bron?” Leerlingen generaliseren vaardigheden slecht als die alleen mondeling worden geoefend. Door het op te nemen in opdrachten geef je het de status van iets wat telt.
- Beoordeel niet alleen het product, maar ook het redeneerproces. Een correcte conclusie op basis van een onbetrouwbare bron verdient een andere beoordeling dan hetzelfde werkstuk met een goed onderbouwde bronkeuze. “Hoe ben je hierop gekomen?” is een van de krachtigste vragen die een docent kan stellen.
