Kunstmatige intelligentie op de basisschool: kansen en aandachtspunten

Stel je voor: in groep 7 houdt Kim een spreekbeurt over de maan. Ze vertelt dat de maan elk jaar een paar centimeter verder van de aarde af komt te staan. Dat heeft ze thuis aan een chatbot gevraagd. Een klasgenoot vraagt: hoe weet je dat dat klopt?

De leerkracht pakt de vraag op. Samen zoekt de klas het na, in een boek uit de schoolbibliotheek en op de site van een sterrenwacht. De kern klopt. Het getal dat de chatbot noemde, is alleen nergens terug te vinden. Na tien minuten heeft de klas iets geleerd dat blijft hangen: een antwoord dat zeker klinkt, is nog geen antwoord dat klopt.

Kunstmatige intelligentie (AI) op de basisschool begint bij precies die vraag. In dit artikel lees je wat de rol van AI in het basisonderwijs is, welke kansen er voor jouw school liggen en waar je als schoolleider op let voordat je AI een vaste plek geeft.

AI is al binnen, ook zonder afspraken

Kinderen komen AI tegen, of de school er nu iets mee doet of niet. In een peiling van Driestar Educatief onder ruim 1.300 jongeren van 10 tot 24 jaar zei 80 procent van de bovenbouwleerlingen in het basisonderwijs AI te gebruiken [1]. De onderzoeksopzet is niet volledig openbaar, dus lees het cijfer als een indicatie. De richting is wel duidelijk.

Aan de kant van de school ziet het beeld er anders uit. Volgens de PO-Raad heeft minder dan vijf procent van de basisscholen richtlijnen voor verantwoord AI-gebruik [2].

Dat verschil is geen verwijt aan scholen. De technologie ging sneller dan iemand kon bijhouden. Het laat wel zien waar de kans ligt: leerlingen gebruiken AI al, en de school is de plek waar ze leren hoe het werkt.

De rol van AI in het basisonderwijs: eerst begrijpen, dan gebruiken

Wat moet een basisschool met AI? Onderwijsonderzoeker Nadira Saab (ICLON, Universiteit Leiden) schreef er in maart 2026 een position paper over voor de Tweede Kamer. In het primair onderwijs ligt de nadruk volgens haar op basisvaardigheden en kennismaking met technologie [3]. Haar conclusie: basisschoolleerlingen kunnen nog niet zelfstandig en kritisch met generatieve AI werken [3]. Ze pleit daarom voor beperkt zelfstandig gebruik, en voor veel aandacht voor wat AI is en welke risico’s het heeft.

Het Arbeidsmarktplatform PO vat het samen in één onderscheid: AI-tools gebruiken is een keuze, lesgeven óver AI is dat niet [4].

Dat lesgeven over AI staat in de nieuwe kerndoelen digitale geletterdheid, die vanaf schooljaar 2027/2028 gelden. AI is daarin een onderdeel van het domein Praktische kennis en vaardigheden. Het heet kerndoel 22D: “De leerling verkent AI” [5]. Leerlingen leren:

  • Elementen van een AI-systeem beschrijven;
  • Beschrijven hoe het gedrag van AI-systemen lijkt op menselijk gedrag;
  • Veelvoorkomende AI-systemen en hun toepassingen in de eigen omgeving herkennen;
  • Verantwoord met een AI-systeem omgaan.

Hoe je dat organiseert, bepaal je zelf. De SLO schrijft dat de invulling van het onderwijsaanbod, de pedagogiek en de didactiek “aan de school zelf” is [5]. Je kunt AI behandelen bij begrijpend lezen, bij wereldoriëntatie of in een apart blok. Elk van die keuzes voldoet.

Twee kansen voor jouw school

Kans 1: elke leerling leert hoe AI werkt

Thuis krijgt niet elk kind dezelfde uitleg. Het ene kind heeft ouders die meekijken en doorvragen, het andere zoekt het alleen uit. Uit dezelfde peiling van Driestar blijkt dat ongeveer de helft van de ouders AI-gebruik nooit met hun kind bespreekt [1].

Op school kun je dat gelijktrekken. Daar wordt kansengelijkheid concreet: wat een kind over AI weet, hoort niet af te hangen van wat er thuis toevallig ter sprake komt.

Dat hoeft niet met een scherm te beginnen. Laat de klas een stapel plaatjes sorteren in katten en honden, en bespreek daarna hoe een computer dat leert van voorbeelden. Wat gebeurt er als alle voorbeeldhonden bruin zijn? Zo verkennen leerlingen de elementen van een AI-systeem, en ze zien meteen waar het mis kan gaan.

Kans 2: oefenen op eigen niveau

AI kan helpen om elke leerling op eigen niveau uit te dagen en direct feedback te geven. Voor de leerkracht wordt het makkelijker om van één oefening meerdere varianten te maken, bijvoorbeeld een tekst op drie leesniveaus [6]. De winst zit bij de leerling die niet hoeft te wachten tot er tijd is voor extra uitleg.

Het blijft wel een kans. Kennisnet schrijft dat de impact van AI-tutoren op het leerproces “nog maar mondjesmaat wetenschappelijk onderzocht” is [7], en dat het onderzoek dat er is vooral over wiskunde gaat [6]. Kennisnet raadt aan om klein te beginnen en te toetsen of het materiaal echt bruikbaar is, want slechte uitkomsten bijstellen kost ook tijd [6].

Eén grens blijft altijd staan: het systeem stelt de volgende stap voor, de leerkracht beslist wat die stap over een leerling zegt.

Vier aandachtspunten voordat je begint

1. Leeftijdsgrenzen en privacy

Veel generatieve AI-tools zijn niet voor kinderen gemaakt. ChatGPT hanteert een minimumleeftijd van 13 jaar. Jongere leerlingen gebruiken generatieve AI daarom alleen onder begeleiding van een volwassene [4].

Maak daarnaast één afspraak die het hele team kent: voer geen persoonsgegevens van leerlingen in een AI-tool in [4]. Betrek je functionaris gegevensbescherming of IBP-coördinator bij de keuze voor een tool, zodat privacy vooraf geregeld is.

2. Kritisch denken gaat niet vanzelf

Saab waarschuwt dat leerlingen die AI-antwoorden overnemen zonder ze te controleren, hun kritisch denken en het eigenaarschap van hun leerproces kunnen ondermijnen [3]. In de peiling van Driestar zei driekwart van de jongeren informatie aan te nemen als die logisch klinkt [1].

Daar draait de spreekbeurt over de maan om. De krachtigste vraag die een leerkracht kan stellen, is: hoe weet je dat? Die vraag is ouder dan AI, en hij is er belangrijker door geworden.

Drie stappen om een AI-antwoord te controleren: de chatbot antwoordt, je vraagt hoe je dat weet en je checkt een tweede bron.

3. Niet elke AI-toepassing is toegestaan

Bij het kiezen van software let je op meer dan prijs en gebruiksgemak. De Europese AI-verordening verbiedt AI die emoties van mensen afleest op de werkplek en in het onderwijs, behalve om medische redenen of voor de veiligheid [8]. Software die aan gezichten van leerlingen probeert af te lezen of ze opletten, valt daaronder. Systemen die leerresultaten beoordelen of over toelating beslissen, gelden als hoog risico en krijgen strengere eisen.

Vraag een leverancier dus altijd waar AI in het product zit en wat het precies doet.

4. Ook je team heeft AI-geletterdheid nodig

Op veel basisscholen is het verschil tussen leerkrachten groot. De één zet AI al in bij de lesvoorbereiding, de ander weet nog niet waar te beginnen.

Ook de AI-verordening kijkt naar het team. Scholen die AI gebruiken, nemen maatregelen die de AI-geletterdheid van hun personeel ondersteunen. Sinds een wijziging van de verordening in juli 2026 staat erbij dat dit niet betekent dat elke medewerker een bepaald niveau moet halen [9]. De plicht om er werk van te maken, blijft.

Een goed vertrekpunt is het raamwerk AI-geletterdheid dat Kennisnet in september 2026 uitbracht. Het kent drie niveaus, waarvan het basisniveau bedoeld is voor iedereen in de school, ook voor wie zelf niet met AI werkt. Er hoort een toolkit bij met een zelfevaluatie en een presentatie voor een teamsessie [10].

Reken daarbij op een traject over een langere periode. Het Arbeidsmarktplatform PO schrijft dat een eenmalige bijeenkomst niet volstaat om competenties aan te leren [4]. Afspraken over professionalisering leg je bovendien voor aan de personeelsgeleding van de MR, want die heeft instemmingsrecht op regels over nascholing [4]. Waarom AI-geletterdheid van het team een onderwijsopgave is, lees je in ons artikel AI-geletterdheid is geen experiment meer, maar een onderwijsopgave.

Waar begin je als schoolleider?

Kennisnet adviseert om AI-beleid te baseren op je onderwijsvisie en de kernwaarden van je school, en om die keuzes samen met je team te maken [11]. Vier stappen helpen je op weg:

  1. Breng in kaart hoe AI nu al wordt gebruikt, door leerkrachten en door leerlingen. Daar begint ook het stappenplan van Kennisnet [11].
  2. Maak een paar schoolafspraken die iedereen kent. Welke tools, vanaf welke groep, onder welke begeleiding, en nooit met persoonsgegevens.
  3. Geef AI als lesonderwerp een plek in je leerlijn, per bouw, zodat groep 1 tot en met 8 op elkaar aansluiten.
  4. Investeer in je team, in stappen en over een langere periode.

Geen verbod en geen vrij spel, maar een gedeelde lijn waar het hele team achter staat. Kennisnet noemt de rol van het management daarbij “cruciaal” [10].

AI is één onderdeel van digitale geletterdheid. Hoe je het geheel aanpakt, van visie en beleid tot een doorlopende leerlijn, lees je op onze pagina over digitale geletterdheid in het primair onderwijs.

Neem je team mee met Kompas in de Klas

Kompas in de Klas is ons gratis AI-professionaliseringsprogramma voor onderwijsteams, mede mogelijk gemaakt door Microsoft. Leerkrachten volgen de e-learning in eigen tempo en ontvangen na afronding een persoonlijk certificaat. Bij aanmelding hoort een gratis inspiratiesessie voor je team op locatie.

Bekijk Kompas in de Klas voor het primair en voortgezet onderwijs

Bronnen

[1] Van Arendonk, F. (12 mei 2026). Driestar Educatief: kloof tussen intensief AI-gebruik jongeren en gebrek aan schoolbeleid. Nationale Onderwijsgids. nationaleonderwijsgids.nl

[2] PO-Raad (2 april 2026). PO-Raad spreekt Tweede Kamer over AI in het funderend onderwijs. Utrecht. poraad.nl

[3] Saab, N. (maart 2026). AI in het funderend onderwijs: wat is de invloed van AI op het leerproces? Position paper op verzoek van de vaste commissie Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. ICLON, Universiteit Leiden. tweedekamer.nl

[4] Arbeidsmarktplatform PO (maart 2026). Handreiking Werken met AI in het primair onderwijs. Den Haag. arbeidsmarktplatformpo.nl

[5] SLO (juli 2025). Definitieve conceptkerndoelen digitale geletterdheid, inclusief toelichtingsdocument. Amersfoort. slo.nl

[6] Kaag, M. (15 juni 2026). Leermiddelen differentiëren met AI. Kennisnet, Zoetermeer. kennisnet.nl

[7] Song Loong, T. en Lockefeer, W. (19 mei 2025). Kansen en beperkingen van AI-tutoren voor het onderwijs. Kennisnet, Zoetermeer. kennisnet.nl

[8] Europees Parlement en Raad (13 juni 2024). Verordening (EU) 2024/1689 tot vaststelling van geharmoniseerde regels betreffende artificiële intelligentie, artikel 5 en bijlage III. Publicatieblad van de Europese Unie. eur-lex.europa.eu

[9] Europees Parlement en Raad (8 juli 2026). Verordening (EU) 2026/1744 (Digital Omnibus inzake AI), wijziging van artikel 4 van Verordening (EU) 2024/1689. Publicatieblad van de Europese Unie. eur-lex.europa.eu

[10] Buijs, A. en Cents, M. (9 september 2026). Werken met het raamwerk AI-geletterdheid. Kennisnet, Zoetermeer. kennisnet.nl

[11] Kennisnet (bijgewerkt 9 september 2026). Handreiking AI in het onderwijs. Zoetermeer. kennisnet.nl

In dit artikel

Weet je waar jouw school staat?

Doe de gratis nulmeting digitale geletterdheid. Je krijgt een helder beeld en concrete vervolgstappen.

Vond je het een interessante blog?

Schrijf je in en ontvang nieuwe blogs in je mailbox

Stuur ons een bericht

Vragen over digitale geletterdheid op jouw school, onze diensten of iets heel anders? Vul het formulier in, dan nemen we binnen twee werkdagen contact met je op.

Liever direct contact? Bel 020 215 7441 of mail naar info@codeerschool.nl. We zijn bereikbaar van maandag tot en met vrijdag, 9:00 tot 17:00 uur.

Andere relevante artikelen

Laat je inspireren en ontwikkelen met onze verhalen, informatie, tips en actualiteiten.

Het SLO Visiespel uitgelegd: hoe kom je als team tot één visie? Illustratie van een spinnenweb met de vraag ‘Waartoe?’ in het midden.
De vaardighedenpijler uit het schoolplan, vertaald naar drie kerndoelen digitale geletterdheid
Gamecontroller naast de titel 5 serious games voor de klas, over mediawijsheid in het primair onderwijs
Losse gekleurde blokken die worden opgebouwd tot een piramide, bij de kop “Van losse lessen naar één leerlijn”.