Op een school waar we onlangs een implementatietraject startten, kregen twee leerlingen een onvoldoende voor hun betoog. De AI-detector was aangeslagen. Toen we tijdens de inventarisatie vroegen hoe dat systeem eigenlijk tot zijn oordeel komt, hoe vaak het ernaast zit en wie binnen de school had besloten dat de uitslag zwaar genoeg is om een cijfer op te baseren, bleek niemand dat te weten. De tool was ooit door een collega aangeraden en sindsdien gewoon in gebruik.
Zo gaat het op veel scholen, en dat is niemand kwalijk te nemen. AI is de klas binnengekomen zonder aankondiging, en de wet die er iets van vindt bleef lang een ver-van-mijn-bed-show. Dat kan niet langer: anders dan veel mensen denken heeft jouw school nu al verplichtingen onder de Europese AI-verordening. We zetten op een rij wat er geldt, wat eraan komt en waar je vandaag mee aan de slag kunt.
Ook scholen vallen onder de AI Act
De AI Act is de Europese wet die kunstmatige intelligentie reguleert. Hij trad in augustus 2024 in werking en wordt in fases van toepassing, met als uitgangspunt: hoe groter het risico van een AI-toepassing voor mensen, hoe strenger de eisen.
Een hardnekkig misverstand is dat deze wet alleen over techbedrijven gaat. Organisaties die AI gebruiken hebben ook eigen verplichtingen. De wet noemt ze gebruiksverantwoordelijken, en een school is dat sneller dan je denkt. Wie een adaptief oefenprogramma inzet, een chatbot op de website heeft draaien of docenten met AI-assistenten laat werken, gebruikt AI in de zin van de wet. Dat de leverancier de techniek bouwt, ontslaat de school niet van haar eigen zorgplicht.
Vier risiconiveaus, vertaald naar jouw school
Verboden AI. Sommige toepassingen mogen sinds 2 februari 2025 helemaal niet meer. Voor het onderwijs springt er een uit: emotieherkenning in onderwijsinstellingen. Software die aan gezichten van leerlingen probeert af te lezen of ze opletten of zich vervelen, is verboden. Zulke functies zitten wel degelijk in internationale edtech en proctoringtools, dus dit hoort in elke inkoopcheck. Per 2 december 2026 geldt daarnaast een verbod op AI die zonder toestemming intieme beelden van herkenbare personen genereert, de zogeheten nudify-apps. Geen tool die een school inkoopt, wel iets waar leerlingen elkaar mee kunnen raken. Een team dat weet hoe dit werkt, herkent en hanteert zo’n incident beter.
Hoog risico. Hier staat het onderwijs met naam en toenaam in de wet. AI die meebeslist over toelating, leerresultaten evalueert, een passend onderwijsniveau bepaalt of tijdens toetsen fraude detecteert, geldt als hoog risico. Geautomatiseerde plaatsingsadviezen vallen eronder, online proctoring ook. En de AI-detector uit onze openingsscène schuurt er direct tegenaan zodra de uitslag meeweegt in een cijfer. Voor deze categorie gelden vanaf december 2027 strenge eisen rond menselijk toezicht, documentatie en aantoonbaar zorgvuldig gebruik.
Transparantie. Vanaf 2 augustus 2026 moet voor gebruikers duidelijk zijn wanneer ze met AI te maken hebben. Een chatbot op de schoolwebsite moet zich kenbaar maken als AI, en AI-gegenereerde content moet in steeds meer gevallen als zodanig herkenbaar zijn. Voor de communicatieafdeling is dit een direct actiepunt.
Minimaal risico. Het gros van de dagelijkse tools, van spellingcontrole tot aanbevelingssystemen, valt hieronder en kent geen specifieke verplichtingen.
Twijfel waar jouw school staat met betrekking tot de AI act? Doe dan de gratis AI Act-check. In een paar minuten zie je waar jouw school of bestuur staat en welke verplichtingen op jullie van toepassing zijn.
De tijdlijn is in 2026 aangepast, lees vooral wat er niet is uitgesteld
In mei 2026 bereikten de Raad van de EU en het Europees Parlement een akkoord over de Digital Omnibus, een pakket dat de AI Act op onderdelen aanpast. Dat pakket is inmiddels definitief aangenomen: het Parlement stemde op 16 juni 2026 in, de Raad gaf op 29 juni zijn goedkeuring. De zwaarste verplichtingen voor hoog-risicosystemen schuiven daardoor op van 2 augustus 2026 naar 2 december 2027, en voor AI die in producten is ingebouwd naar augustus 2028.
Van dat nieuws is in veel teamkamers vooral een zin blijven hangen: de AI Act is uitgesteld. Wie daarop leunt, komt bedrogen uit. Het verbod op onaanvaardbare AI-praktijken en de AI-geletterdheidsplicht uit artikel 4 zijn uitdrukkelijk buiten het uitstel gehouden en gelden al sinds februari 2025. Per 2 augustus 2026 komen daar de transparantieregels bij en start de actieve handhaving door nationale toezichthouders.
Artikel 4: de plicht die al loopt
Van alle bepalingen raakt artikel 4 het onderwijs het meest direct, en juist die is het minst bekend. Elke organisatie die AI gebruikt moet zorgen voor voldoende AI-geletterdheid bij de mensen die ermee werken. Voor een school gaat dat dus over de docent met een AI-assistent, de IB’er die een adaptief systeem uitleest en de administratie met slimme software. Zij moeten begrijpen hoe die systemen werken, waar ze de mist in gaan en wanneer je als professional zelf aan het stuur blijft.
Wie er even bij stilstaat, ziet dat de wetgever hier gewoon goed werkgeverschap en goed onderwijs beschrijft. Een docent die de foutmarge van een AI-detector kent, rekent leerlingen er niet blind op af. Een schoolleider die snapt hoe een plaatsingsadvies tot stand komt, houdt de beslissing waar die hoort: bij mensen.
Aan de slag: vier stappen
- Doe de AI Act-check. Onze gratis AI Act-check laat in een paar minuten zien welke verplichtingen voor jouw school gelden en waar de grootste aandachtspunten zitten. Een concreet vertrekpunt voor het gesprek in je MT of bestuur.
- Inventariseer je AI-gebruik. Breng in kaart welke AI-systemen in de school draaien, inclusief de tools die docenten op eigen initiatief gebruiken. Die laatste groep is in onze ervaring vele malen groter dan besturen verwachten. Toets ze op verboden functies (zoals emotieherkenning) en hoog-risicotoepassingen.
- Regel de transparantie. Deze verplichting geldt vanaf 2 augustus 2026: laat een chatbot zich voorstellen als AI en maak AI-content in je communicatie kenbaar.
- Werk aantoonbaar aan AI-geletterdheid. Deze plicht loopt al sinds februari 2025. Een nulmeting laat zien waar je team staat, daarna bouw je gericht op.
Compliance en curriculum komen hier samen
De AI Act sluit opvallend goed aan op wat er onderwijsinhoudelijk al op scholen afkomt. In de kerndoelen digitale geletterdheid van het SLO verkennen leerlingen zelf de mogelijkheden en beperkingen van AI, leren ze verantwoord met AI-systemen omgaan en reflecteren ze op wat die systemen wel en niet kunnen. Dat vraagt om docenten die dat zelf beheersen. De AI-geletterdheid van je team is daarmee tegelijk een wettelijke plicht en de fundering onder je curriculum. Wie het eerste regelt, bouwt meteen aan het tweede.
Benieuwd waar jouw school of bestuur staat? Begin met de AI Act-check. Liever eerst een gesprek over wat de AI Act voor jouw situatie betekent? Plan een vrijblijvend adviesgesprek met een van onze beleidsadviseurs. Dan ligt er geen open vraag meer, maar een plan.
Liever alles in één keer geregeld? Met ons AI-pakket pak je de AI Act en de AI-geletterdheid van je team in samenhang aan, zodat je school aantoonbaar voldoet aan de verplichtingen en klaar is voor wat er nog komt. Bekijk het AI-pakket.
Bronnen
- Verordening (EU) 2024/1689 (de AI Act), officiële wettekst op EUR-Lex. Hier staan onder meer de verboden praktijken (artikel 5), de AI-geletterdheidsplicht (artikel 4), de transparantieregels (artikel 50) en de hoog-risicocategorieën voor het onderwijs (bijlage III).
- Europese Commissie, overzichtspagina AI Act met actuele tijdlijn en implementatie-updates.
- Europese Commissie, voorstel Digital Omnibus on AI (COM(2025) 836, 19 november 2025).
- Eerste Kamer, Europees dossier E260003 over het digitale pakket, met de volledige behandelgeschiedenis van de Omnibus inclusief de instemming van de Raad op 29 juni 2026.
- Europa decentraal, uitleg van de wijzigingen uit het Omnibus-akkoord, waaronder het uitstel voor hoog risico naar 2 december 2027 en 2 augustus 2028.
- VBO FEB, wat er per 2 augustus 2026 verandert, waaronder de transparantieverplichtingen en het nieuwe verbod op niet-consensuele intieme AI-beelden per 2 december 2026.
