Op een studiedag in het primair onderwijs stelde een leerkracht een vraag die de rest van de ochtend richting gaf. “Wij doen al jaren ICT-lessen. Is dat nu digitale geletterdheid, of is dat iets anders?”
Het is een goede vraag, en hij komt in bijna elk team langs. De ene collega zegt ICT-basisvaardigheden, de andere zegt digitale geletterdheid, een derde zegt mediawijsheid, en niemand weet zeker of ze het over hetzelfde hebben. Dat is geen slordigheid. Het is het gevolg van twee modellen die elkaar in tien jaar tijd hebben opgevolgd.
Hieronder zetten we de begrippen naast elkaar. Daarna leggen we uit waarom de vraag welke term je gebruikt de komende jaren aan belang inboet, en welke vraag ervoor in de plaats komt.
ICT-basisvaardigheden: het bedienen
ICT-basisvaardigheden is de oudste en de smalste term van het rijtje. Het gaat over bedienen: inloggen, wachtwoorden beheren, bestanden opslaan en terugvinden, een tekstverwerker gebruiken, een presentatie maken, samenwerken in een gedeelde map, weten wat je doet als iets niet werkt.
Je hoort ook ICT-vaardigheden, digitale basisvaardigheden en ICT-geletterdheid. In de praktijk bedoelen mensen daar hetzelfde mee: de handelingen waarmee een leerling een apparaat aan het werk krijgt.
Dat is nuttig en het is nodig. Het is alleen niet het hele verhaal, want een leerling die vlot met een Chromebook overweg kan, weet daarmee nog niet of een bron klopt, wat een algoritme met zijn tijdlijn doet of hoe je een probleem opknipt in stappen die een computer kan uitvoeren.
Digitale geletterdheid: de paraplu
Digitale geletterdheid is de bredere term. De SLO omschrijft het als kennis hebben van digitale technologie en digitale media en beschikken over de vaardigheden om die in te zetten, plus begrip van de wisselwerking tussen technologie, media, mens en samenleving [1].
Daarmee is de verhouding tussen de twee begrippen in één zin te vatten: ICT-basisvaardigheden zijn een onderdeel van digitale geletterdheid, geen synoniem ervan.
Waar de verwarring vandaan komt: de cirkel met vier kwadranten
Tot voor kort werkte het onderwijs met een model dat voortkwam uit de 21e-eeuwse vaardigheden. Digitale geletterdheid viel daarin uiteen in vier domeinen [2]:
- Praktische ICT-vaardigheden
- Digitale informatievaardigheden
- Mediawijsheid
- Computational thinking
Dat model heeft jarenlang goed werk gedaan. Veel leerlijnen, methodes en scholingsaanbod zijn er nog op gebouwd, en je komt de vier kwadranten nog geregeld tegen in beleidsstukken en schoolplannen. Wat het model niet had, was een wettelijke status [3]. Scholen mochten ermee werken, ze hoefden niet.
Daar zit de kern van de spraakverwarring. Wie zegt “wij doen ICT-basisvaardigheden”, beschrijft één van de vier kwadranten. Wie zegt “wij doen digitale geletterdheid”, beschrijft de cirkel als geheel. Beide uitspraken kunnen kloppen en toch iets heel anders betekenen.
Een tweede betekenis van hetzelfde woord
Er is nog een tweede bron van verwarring, en die is hardnekkiger. In beleidstaal betekent basisvaardigheden iets anders dan in de klas.
Het Masterplan basisvaardigheden rekent vier zaken tot de basisvaardigheden: taal, rekenen-wiskunde, digitale geletterdheid en burgerschap [4]. In die zin is digitale geletterdheid zélf een basisvaardigheid, en zijn ICT-basisvaardigheden daar weer een onderdeel van.
Praktisch betekent dit: hoort iemand je “basisvaardigheden” zeggen in een gesprek met een bestuurder of in een subsidiestuk, dan gaat het waarschijnlijk over taal, rekenen, digitale geletterdheid en burgerschap samen. Hoort je collega in de teamkamer hetzelfde woord, dan gaat het over inloggen en bestanden opslaan. Eén vraag om te verduidelijken scheelt een half overleg.
Waarom het verschil steeds minder uitmaakt
Met de nieuwe kerndoelen digitale geletterdheid, die op 1 augustus 2027 van kracht worden, is de indeling herzien [7]. De vier kwadranten zijn vervangen door drie domeinen [2][5]:
| Domein | Wat de leerling doet |
|---|---|
| Praktische kennis en vaardigheden | Digitale technologie en digitale media inzetten |
| Ontwerpen en maken | Digitale producten creëren |
| De gedigitaliseerde wereld | Participeren in de gedigitaliseerde wereld |
Onder die drie domeinen hangen negen onderdelen. Digitale systemen, digitale media en informatie, data en AI vallen onder het eerste domein. Creëren met digitale technologie en programmeren onder het tweede. Veiligheid en privacy, jezelf en de ander, en samenleving en wereld onder het derde [5].
Zoek je in dat schema naar de oude vier kwadranten, dan vind je ze terug, maar niet één op één. Praktische ICT-vaardigheden en digitale informatievaardigheden zijn grotendeels opgegaan in het eerste domein. Computational thinking herken je vooral in het tweede. Mediawijsheid is verdeeld over het eerste en het derde.
De SLO is daar zelf opvallend nuchter over. Op de eigen pagina over de overgang van vier naar drie domeinen staat: “Het is goed je te realiseren dat voor onderwijs in digitale geletterdheid het niet van belang is volgens welk model je inhouden of doelen indeelt.” De organisatie wijst erop dat veel onderwerpen aspecten uit meerdere domeinen bevatten, en dat je bij het samenstellen van een leerlijn dus sowieso over de grenzen van je indeling heen werkt [2].
Dat is de kern van dit artikel. Het onderscheid tussen ICT-basisvaardigheden en digitale geletterdheid is nuttig om te kennen, maar het is een slecht startpunt voor je onderwijs. Niet het label bepaalt of leerlingen digitaal vaardig worden, maar de dekking.
Wat er dan wél toe doet
Drie vragen zijn bruikbaarder dan de terminologiediscussie.
1. Komen alle drie de domeinen aan bod, of alleen het eerste?
Dit is het patroon dat we op scholen het vaakst zien. Er is aanbod voor bedienen, soms voor programmeren, en het derde domein blijft liggen. Dat is verklaarbaar, want bedienen is het makkelijkst te organiseren en het duidelijkst af te vinken. Het is ook het domein waar leerlingen het minst lang iets aan hebben, omdat de knoppen elk jaar verschuiven.
2. Bouwt het aanbod op elkaar voort?
Losse lessen zijn geen leerlijn. De vraag is of wat een leerling in groep 4 leert terugkomt en verdiept in groep 7, en of de collega in groep 7 weet wat er in groep 4 is gedaan. Bij de kerndoelen hoort bovendien de verwachting dat digitale vaardigheden terugkomen in andere vakken, zoals Nederlands, rekenen en wereldoriëntatie.
3. Wie geeft het, en met welke kennis?
Een leerlijn op papier is nog geen les in de klas. Dit is meestal de vraag waar het gesprek echt begint.
Merk op dat geen van deze drie vragen afhangt van welke term je gebruikt. Daarom maakt het onderscheid steeds minder uit: de indeling is verschoven, de inhoud is grotendeels dezelfde gebleven, en het werk zit in de uitvoering.
Het cijfer dat laat zien dat bedienen er nog steeds toe doet
Voor de duidelijkheid: dat ICT-basisvaardigheden maar een deel van het geheel zijn, betekent niet dat ze een afgeronde zaak zijn.
Uit ICILS 2023, het internationale peilingsonderzoek naar digitale geletterdheid, blijkt dat Nederlandse tweedeklassers in het voortgezet onderwijs gemiddeld onder het internationale basisniveau scoren. Eén op de drie zit onder niveau 1 en heeft moeite met het bedienen van een computer. Bij computationeel denken halen leerlingen gemiddeld wel niveau 2, maar ze scoren daar aanzienlijk lager dan leerlingen in vrijwel alle andere OESO-landen [6].
Dat cijfer zegt twee dingen tegelijk. De aanname dat leerlingen dit thuis wel oppikken, houdt geen stand. Het eerste domein verdient dus serieuze aandacht, alleen niet als eindstation.
Let op: het middelbaar beroepsonderwijs valt hierbuiten
Voor het primair onderwijs, het voortgezet onderwijs en het (voortgezet) speciaal onderwijs geldt hetzelfde kader. Voor het middelbaar beroepsonderwijs niet: daar gelden deze kerndoelen niet.
Digitale vaardigheden lopen er via de keuzedelen Digitale vaardigheden basis en gevorderd, die aan vrijwel elk kwalificatiedossier gekoppeld kunnen worden [8], en via loopbaanoriëntatie en -begeleiding. Het argument is er ook een ander: geen kerndoel, maar de eisen die werkgevers aan startende vakmensen stellen.
Werk je aan een plan dat meerdere sectoren raakt, houd die scheiding dan aan. Een kerndoelenverhaal dat je over het middelbaar beroepsonderwijs heen legt, klopt niet en dat valt op bij de mensen die het verschil kennen.
Kort samengevat
- ICT-basisvaardigheden gaan over het bedienen van digitale technologie. Ze zijn een onderdeel van digitale geletterdheid, niet hetzelfde.
- Digitale geletterdheid is de paraplu: bedienen, maken en begrijpen wat technologie met mensen en de samenleving doet.
- Het oude model met vier domeinen is vervangen door drie domeinen met een wettelijke basis. De onderwerpen zijn grotendeels dezelfde gebleven.
- De SLO stelt zelf dat de indeling niet bepalend is voor de kwaliteit van je onderwijs.
- De vraag die ervoor in de plaats komt: dekken we alle drie de domeinen, bouwt het op elkaar voort, en wie voert het uit?
Wil je die vraag voor je eigen school beantwoorden, dan is de hub over digitale geletterdheid het beste startpunt. Daar staan de drie domeinen uitgewerkt, de aanpak per sector, en de nulmeting waarmee je in beeld brengt waar je school nu staat. Wil je eerst de kerndoelen zelf doorlezen? Dan kan dat op de kerndoelenpagina.
Bronnen
[1] SLO (bijgewerkt 29 september 2025). Digitale geletterdheid. Stichting Leerplanontwikkeling. slo.nl
[2] SLO (bijgewerkt 6 januari 2026). Van vier naar drie domeinen. Stichting Leerplanontwikkeling. slo.nl
[3] Kennisnet (15 september 2025). Nieuwe kerndoelen digitale geletterdheid. kennisnet.nl
[4] Masterplan basisvaardigheden (bijgewerkt 6 juli 2026). Masterplan basisvaardigheden. Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. masterplanbasisvaardigheden.nl
[5] SLO (juli 2025). Definitieve conceptkerndoelen digitale geletterdheid, inclusief toelichtingsdocument. slo.nl
[6] Expertisepunt digitale geletterdheid (bijgewerkt 10 februari 2026). Internationaal peilingsonderzoek digitale geletterdheid ICILS 2023. expertisepuntdigitalegeletterdheid.nl
[7] Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (1 september 2025). Kerndoelen burgerschap, digitale geletterdheid en Nederlandse Gebarentaal en implementatiefase geactualiseerde kerndoelen. Tweede Kamer der Staten-Generaal. tweedekamer.nl
[8] SBB. Keuzedeel Digitale vaardigheden basis (K0022), kwalificatieregister. Samenwerkingsorganisatie Beroepsonderwijs Bedrijfsleven. s-bb.nl
